Chuyển đổi số trong giáo dục: Từ ứng dụng công nghệ đến năng lực làm chủ AI

Chuyển đổi số đang đặt ra yêu cầu đổi mới toàn diện đối với hệ thống giáo dục, từ phương pháp dạy và học đến quản trị nhà trường và bảo đảm chất lượng. Trọng tâm không chỉ là ứng dụng công nghệ, mà còn là phát triển năng lực làm chủ công nghệ một cách hiệu quả, an toàn và có trách nhiệm.

Chuyển đổi số đòi hỏi sự thay đổi từ toàn hệ thống

Tại Hội nghị quốc tế về hợp tác giáo dục trong kỷ nguyên số năm 2026, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi của toàn hệ thống giáo dục trước những tác động sâu rộng của trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số.

Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn phát biểu

Sự phát triển của AI đang mở ra nhiều cơ hội đổi mới hoạt động giáo dục, đồng thời đặt ra những thách thức liên quan đến độ tin cậy của thông tin, đạo đức, bản quyền, an toàn dữ liệu, liêm chính học thuật và bình đẳng trong tiếp cận công nghệ.

Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số không thể chỉ dừng lại ở việc trang bị công cụ hay bổ sung kỹ năng công nghệ cho người học. Quá trình này cần được triển khai đồng bộ, với sự thay đổi trong vai trò của giảng viên, phương thức tổ chức hoạt động đào tạo và mô hình quản trị của các cơ sở giáo dục.

Người học cần được phát triển năng lực tự học, tư duy độc lập, phản biện và sáng tạo. Giảng viên cần chuyển từ vai trò chủ yếu truyền đạt kiến thức sang thiết kế trải nghiệm học tập, hướng dẫn và khơi gợi khả năng chủ động khám phá tri thức. Đồng thời, các cơ sở giáo dục cần đổi mới phương thức quản lý, đánh giá và bảo đảm chất lượng để thích ứng với môi trường số.

Bốn định hướng trọng tâm trong chuyển đổi số giáo dục

Theo những định hướng được Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo chia sẻ tại hội nghị, quá trình chuyển đổi số giáo dục cần tập trung vào bốn nhiệm vụ trọng tâm:

Thứ nhất, phát triển hạ tầng dữ liệu và học liệu số. Việc xây dựng các nền tảng dữ liệu thống nhất, có khả năng kết nối, chia sẻ và bảo đảm an toàn sẽ tạo cơ sở cho hoạt động dạy học, nghiên cứu và quản lý giáo dục dựa trên dữ liệu.

Thứ hai, đổi mới phương pháp dạy và học. Năng lực số và năng lực sử dụng AI cần trở thành một phần trong quá trình phát triển chuyên môn thường xuyên của đội ngũ nhà giáo. Công nghệ cần hỗ trợ con người học tập hiệu quả hơn, nâng cao khả năng sáng tạo và tạo ra giá trị mới, thay vì thay thế tư duy độc lập.

Thứ ba, đổi mới quản trị và sử dụng AI có trách nhiệm. Các cơ sở giáo dục cần xây dựng phương thức ứng dụng công nghệ bảo đảm tính minh bạch, quyền riêng tư, bản quyền và liêm chính học thuật. Việc triển khai AI phải đi kèm với nhận thức rõ về giới hạn của công nghệ và trách nhiệm của con người trong quá trình ra quyết định.

Thứ tư, tăng cường hợp tác quốc tế. Trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ tri thức và hợp tác phát triển công nghệ giáo dục sẽ giúp các cơ sở giáo dục tiếp cận những mô hình phù hợp, đồng thời nâng cao năng lực đổi mới trong bối cảnh hội nhập.

Bảo đảm chất lượng và tính công bằng trong giáo dục thời đại AI

Một vấn đề quan trọng khác được đề cập tại hội nghị là tác động của AI đối với hoạt động kiểm tra, đánh giá trong giáo dục.

Khi người học có thể sử dụng AI để hỗ trợ thực hiện nhiệm vụ, các cơ sở giáo dục cần xác định rõ mục tiêu đánh giá: đo lường năng lực làm việc độc lập, năng lực sử dụng AI hay khả năng phối hợp giữa con người và công nghệ.

Điều này đòi hỏi đổi mới phương pháp đánh giá theo hướng phù hợp với mục tiêu học tập, đồng thời bảo đảm độ tin cậy và tính công bằng. Đặc biệt, đối với các quyết định quan trọng như tuyển sinh, xét tốt nghiệp hoặc cấp chứng chỉ, quy trình đánh giá cần được kiểm chứng chặt chẽ trước khi áp dụng các phương thức mới.

Như vậy, chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện về công nghệ, mà còn liên quan trực tiếp đến chất lượng đào tạo, năng lực đội ngũ và hiệu quả quản trị của mỗi cơ sở giáo dục.

Nâng cao năng lực quản trị – nền tảng cho chuyển đổi số bền vững

Đối với các cơ sở giáo dục đại học, chuyển đổi số đặt ra yêu cầu phát triển đồng thời ba yếu tố: năng lực công nghệ, năng lực chuyên môn của đội ngũ và năng lực quản trị tổ chức.

Để quá trình chuyển đổi đạt hiệu quả, các trường cần xác định rõ mục tiêu, đánh giá thực trạng, xây dựng lộ trình triển khai và phát triển năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý, giảng viên và nhân sự hỗ trợ. Việc ứng dụng công nghệ cũng cần gắn với những cải tiến có thể đo lường trong hoạt động đào tạo, nghiên cứu, vận hành và phục vụ người học.

Đặc biệt, phát triển năng lực đội ngũ cần được xem là một quá trình liên tục, kết hợp giữa đào tạo, thực hành, chia sẻ kinh nghiệm và đánh giá kết quả ứng dụng vào công việc thực tế.

Với định hướng tư vấn chiến lược và đào tạo cho các cơ sở giáo dục, VECI quan tâm đến việc đồng hành cùng các trường trong nâng cao năng lực quản trị, phát triển đội ngũ và đổi mới phương thức vận hành. Đây là những nền tảng quan trọng giúp các cơ sở giáo dục chủ động thích ứng với sự thay đổi của công nghệ, nâng cao chất lượng hoạt động và hướng tới phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.

Nguồn: Báo Vietnamnet