05/01/2026
Từ 1/1/2026, 02 luật về giáo dục Đại học và giáo dục Nghề nghiệp chính thức có hiệu lực, là bước ngoặt lớn về thể chế, mở ra vận hội mới cho ngành giáo dục.
Năm 2025, Quốc hội đã thông qua 02 dự án luật lớn trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo, gồm: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi); Luật Giáo dục đại học (sửa đổi). Đây được xem là bước ngoặt lớn về thể chế, mở ra vận hội mới cho ngành giáo dục. Với nhiều quy định mới mang tính cải cách sâu rộng, các đạo luật được kỳ vọng tạo ra đột phá trong tái thiết hệ thống giáo dục, hướng tới chuẩn hóa, nâng cao chất lượng đào tạo và tăng năng lực cạnh tranh của nguồn nhân lực Việt Nam. Qua đó, mở ra triển vọng hình thành một hệ sinh thái giáo dục hiện đại hơn, minh bạch hơn và gắn chặt hơn với yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội trong giai đoạn mới.
Đẩy mạnh tự chủ và đổi mới giáo dục đại học
Một trong những điểm thay đổi đáng chú ý của Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) là quy định kể từ ngày 01/01/2026, Hội đồng trường tại các cơ sở giáo dục đại học công lập chính thức kết thúc hoạt động. Theo đó, mô hình Hội đồng trường chỉ còn được áp dụng tại các cơ sở giáo dục đại học tư thục hoặc các đơn vị có thỏa thuận quốc tế.
Việc chấm dứt hoạt động của Hội đồng trường không đơn thuần là sự điều chỉnh về cơ cấu tổ chức, mà còn tạo ra những tác động sâu rộng đến phương thức quản trị, điều hành và vận hành của các cơ sở giáo dục đại học công lập trong thời gian tới. Quy định này thể hiện một sự chuyển hướng rõ nét trong tư duy quản trị, từ mô hình phân quyền sang mô hình tập trung, thống nhất, nơi mà người đứng đầu cấp ủy sẽ kiêm nhiệm vai trò điều hành.
Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) khẳng định Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, bảo đảm nguồn lực và công bằng trong giáo dục đại học, đồng thời xác nhận quyền tự chủ của cơ sở đào tạo không phụ thuộc vào mức độ tự chủ tài chính, tự chủ gắn với cơ chế tự chịu trách nhiệm và trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục đại học.
Những điểm đột phá của Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) tập trung vào việc kiện toàn hệ thống, nâng cao năng lực quản trị, tăng tính chỉ huy thống nhất trong hệ thống; đầu tư có trọng tâm – trọng điểm, phát triển hệ thống liên thông hiện đại, tự chủ về hoạt động giáo dục đại học, thu hút đội ngũ nhà khoa học xuất sắc; chính sách hỗ trợ trực tiếp người học; loại bỏ kiểm định hình thức; tháo gỡ các bất cập tồn tại về liên thông giữa các trình độ, đào tạo chuyên sâu đặc thù khối ngành khoa học sức khỏe; điều chỉnh cơ cấu tổ chức phù hợp với yêu cầu mới về hội đồng trường đại học tư thục, điều chỉnh về phân hiệu và địa điểm đào tạo phù hợp với chính quyền 2 cấp.
Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) bổ sung các nội dung mới về tự do học thuật và liêm chính khoa học, tích hợp và liên thông giữa các trình độ đào tạo; phát triển mô hình giáo dục đại học số, khơi thông nguồn lực xã hội hóa trong giáo dục đại học, thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, cơ chế chính sách đầu tư và tổ chức đào tạo tinh hoa, phát triển tài năng, thúc đẩy học tập suốt đời, hoàn thiện cơ chế học phí, học bổng và hỗ trợ trực tiếp người học, bảo đảm công bằng, hiệu quả và hội nhập quốc tế trong tiếp cận giáo dục đại học.
Hoàn thiện hệ thống giáo dục nghề nghiệp theo hướng mở, linh hoạt
Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) hoàn thiện hệ thống giáo dục quốc dân theo hướng mở, linh hoạt, liên thông, tạo cơ hội học tập suốt đời cho mọi công dân thông qua việc bổ sung mô hình trung học nghề và mở rộng đối tượng tham gia hoạt động giáo dục nghề nghiệp.
Trung học nghề được xác định cùng bậc học với trung học phổ thông, tích hợp giữa kiến thức cốt lõi của chương trình trung học phổ thông và chuyên môn nghề nhằm giúp người học hoàn thiện trình độ học vấn phổ thông. Việc bổ sung mô hình trung học nghề nhằm tăng cường định hướng nghề nghiệp cho thanh thiếu niên ngay từ bậc học phổ thông, tăng số lượng học sinh sau trung học cơ sở, trung học phổ thông vào học giáo dục nghề nghiệp.
Luật mở rộng đối tượng tham gia giáo dục nghề nghiệp, cho phép một số cơ sở giáo dục đại học tham gia đào tạo nghề trong các ngành đặc thù; đồng thời bảo đảm liên thông giữa các trình độ. Các quy định mới về chuẩn chương trình, chuẩn cơ sở đào tạo, đăng ký hoạt động trên nền tảng dữ liệu số và công nhận kỹ năng tích lũy của người học được xem là đột phá trong quản lý và bảo đảm chất lượng.
Bên cạnh đó, Luật tăng cường vai trò của doanh nghiệp thông qua cơ chế hình thành Quỹ đào tạo nhân lực, đẩy mạnh gắn kết giữa nhà trường và thị trường lao động; đồng thời phân cấp mạnh mẽ, cải cách hành chính, tối đa hóa quyền tự chủ cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
Việc đồng loạt triển khai bốn đạo luật từ ngày 1/1/2026 được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý đồng bộ, hiện đại, thúc đẩy hệ thống giáo dục Việt Nam phát triển bền vững, công bằng và hội nhập trong giai đoạn mới.
NQD Edwards
