Đẩy mạnh khoa học, công nghệ và chuyển đổi số: Yêu cầu mới đối với quản trị giáo dục

Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang trở thành những động lực quan trọng trong đổi mới giáo dục. Cùng với việc phát triển nguồn nhân lực, các cơ sở giáo dục, đặc biệt là giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp, được đặt trước yêu cầu tăng cường ứng dụng công nghệ, khai thác dữ liệu và đổi mới phương thức quản trị.

Ngày 23/9/2026, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn chủ trì phiên họp lần thứ ba của Ban Chỉ đạo Bộ GD&ĐT về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06. Tại phiên họp, Bộ GD&ĐT đánh giá tiến độ triển khai các nhiệm vụ, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu tạo ra những chuyển biến thực chất trong khoa học, công nghệ và chuyển đổi số của toàn ngành.

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn chủ trì phiên họp ngày 23/09/2026

Khoa học, công nghệ cần gắn với những bài toán thực tiễn

Theo định hướng được nêu tại phiên họp, ngành Giáo dục có hai nhóm nhiệm vụ quan trọng: phát triển nguồn nhân lực phục vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đồng thời phát huy vai trò của các cơ sở giáo dục, đặc biệt là trường đại học, trong nghiên cứu và giải quyết các vấn đề thực tiễn của ngành, địa phương và đất nước.

Điều này đặt ra yêu cầu chuyển từ việc ứng dụng công nghệ đơn thuần sang tạo ra giá trị thực chất từ công nghệ. Các sản phẩm, nền tảng và giải pháp công nghệ cần hướng tới giải quyết những vấn đề cụ thể trong dạy học, quản lý, nghiên cứu khoa học và cung cấp dịch vụ giáo dục.

Trong lĩnh vực giáo dục đại học, các trường được kỳ vọng đóng vai trò tích cực hơn trong phát triển công nghệ chiến lược, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ mới và nghiên cứu các giải pháp phục vụ những vấn đề lớn như chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, công nghệ sinh học và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Chuyển đổi số từ ứng dụng công nghệ sang quản trị dựa trên dữ liệu

Một trong những trọng tâm được Bộ GD&ĐT nhấn mạnh là hoàn thiện cơ sở dữ liệu, phát triển các nền tảng số dùng chung và tăng cường khai thác dữ liệu trong quản trị.

Hiện Bộ GD&ĐT được giao xây dựng 4 cơ sở dữ liệu gồm: cơ sở dữ liệu quốc gia về giáo dục và đào tạo; cơ sở dữ liệu giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên; cơ sở dữ liệu giáo dục nghề nghiệp; và cơ sở dữ liệu giáo dục đại học.

Cùng với đó, Bộ đang triển khai các nền tảng số phục vụ quản lý và cung cấp dịch vụ trong lĩnh vực giáo dục. Nền tảng số quốc gia về quản trị giáo dục hướng tới hỗ trợ các trường học và cơ quan quản lý; nền tảng giáo dục thông minh quốc gia được định hướng ứng dụng AI có kiểm soát.

Định hướng này cho thấy chuyển đổi số trong giáo dục ngày càng được nhìn nhận không chỉ ở việc đưa các hoạt động lên môi trường trực tuyến, mà còn ở khả năng kết nối, chuẩn hóa và khai thác dữ liệu để phục vụ quản trị và ra quyết định.

Đối với các cơ sở giáo dục, dữ liệu có thể trở thành nền tảng để theo dõi chất lượng đào tạo, quản lý người học và đội ngũ, phân bổ nguồn lực, dự báo nhu cầu và đánh giá hiệu quả hoạt động.

Tăng cường vai trò của trường đại học trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Bên cạnh chuyển đổi số, Bộ GD&ĐT cũng đặt trọng tâm vào việc thúc đẩy hợp tác giữa Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp.

Theo thông tin tại phiên họp, mô hình “ba nhà” thời gian qua đã được thúc đẩy thông qua nhiều hoạt động như thực tập, học bổng và tuyển dụng. Tuy nhiên, sự tham gia của các bên vào phát triển các sản phẩm công nghệ chiến lược vẫn còn hạn chế, đặc biệt tại các cơ sở giáo dục ở địa phương và các trường có quy mô nhỏ.

Việc mở rộng hợp tác theo hướng nghiên cứu, phát triển và chuyển giao công nghệ sẽ tạo điều kiện để trường đại học phát huy tốt hơn vai trò là trung tâm tri thức, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, đồng thời gắn hoạt động đào tạo với nhu cầu thực tế của thị trường và xã hội.

Quản trị giáo dục cần thích ứng với yêu cầu mới

Những định hướng trên đang đặt ra yêu cầu mới đối với năng lực quản trị của các cơ sở giáo dục.

Nếu trước đây chuyển đổi số chủ yếu được nhìn nhận thông qua việc số hóa hồ sơ, triển khai phần mềm hay cung cấp dịch vụ trực tuyến, thì giai đoạn tiếp theo đòi hỏi các cơ sở giáo dục tiến tới quản trị dựa trên dữ liệu, tích hợp công nghệ vào quá trình ra quyết định và đo lường hiệu quả bằng kết quả đầu ra.

Điều này kéo theo một số yêu cầu đối với đội ngũ lãnh đạo và quản lý giáo dục:

• Nâng cao năng lực quản trị dựa trên dữ liệu, sử dụng dữ liệu để lập kế hoạch, theo dõi và đánh giá hoạt động;
• Xây dựng năng lực số cho đội ngũ, đáp ứng yêu cầu ứng dụng công nghệ và AI;
• Hoàn thiện hệ thống dữ liệu và nền tảng quản trị, bảo đảm dữ liệu được chuẩn hóa, kết nối và khai thác hiệu quả;
• Đổi mới phương thức tổ chức và phối hợp công việc, phù hợp với môi trường quản trị số;
• Tăng cường hợp tác Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp, đặc biệt trong nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ;
• Gắn đầu tư công nghệ với mục tiêu và nguồn lực thực hiện, tránh tình trạng ứng dụng công nghệ nhưng chưa tạo ra thay đổi rõ rệt về chất lượng và hiệu quả.

Từ “chuyển đổi số” đến chuyển biến thực chất

Tại phiên họp, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh việc đánh giá kết quả triển khai không chỉ dừng ở số lượng nhiệm vụ đã hoàn thành, mà cần xác định những chuyển biến thực chất của ngành và tác động của các kết quả đó đối với xã hội.

Đây cũng là một yêu cầu quan trọng đối với quá trình chuyển đổi số tại các cơ sở giáo dục. Công nghệ chỉ thực sự tạo ra giá trị khi giúp nâng cao chất lượng đào tạo, rút ngắn quy trình, sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn, hỗ trợ ra quyết định và mang lại trải nghiệm tốt hơn cho người học, nhà giáo và các bên liên quan.

Trong thời gian tới, Bộ GD&ĐT tiếp tục tập trung hoàn thiện cơ sở dữ liệu và các nền tảng số dùng chung; phát triển nguồn nhân lực phục vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; triển khai các công nghệ chiến lược; đồng thời tăng cường hợp tác giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp.

Đối với các cơ sở giáo dục, đây không chỉ là yêu cầu về ứng dụng công nghệ mà còn là yêu cầu đổi mới mô hình quản trị. Năng lực khai thác dữ liệu, tổ chức nguồn lực, phát triển đội ngũ và đưa công nghệ vào quá trình ra quyết định sẽ ngày càng trở thành những yếu tố quan trọng trong nâng cao hiệu quả hoạt động và năng lực cạnh tranh của cơ sở giáo dục.

Nguồn | Báo Giáo dục & Thời đại