07/01/2026
Quốc hội vừa thông qua Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2025 với tỷ lệ tán thành 98,63%. Luật sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, đánh dấu một bước điều chỉnh quan trọng trong thiết kế hệ thống giáo dục quốc dân theo hướng mở, linh hoạt và tăng cường liên thông giữa các trình độ đào tạo.
Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật là cho phép các cơ sở giáo dục đại học, khi đáp ứng đủ điều kiện theo quy định, được tham gia hoạt động giáo dục nghề nghiệp ở một số ngành, lĩnh vực phù hợp với định hướng phát triển các lĩnh vực ưu tiên của đất nước.
Áp dụng có chọn lọc với các ngành, lĩnh vực đặc thù
Theo quy định của Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2025, các cơ sở giáo dục đại học đang đào tạo ngành hoặc nhóm ngành đặc thù trong lĩnh vực nghệ thuật, thể thao ở trình độ đại học được phép tổ chức đào tạo trình độ cao đẳng, trung cấp và chương trình giáo dục trung học nghề cùng ngành hoặc nhóm ngành.
Đối với nhóm ngành đào tạo giáo viên, các cơ sở giáo dục đại học đang đào tạo trình độ đại học được phép triển khai chương trình đào tạo trình độ cao đẳng cùng nhóm ngành. Các cơ sở giáo dục đại học thuộc lực lượng vũ trang nhân dân được tổ chức đào tạo trình độ cao đẳng, trung cấp đối với các ngành, nghề thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh.
Đáng chú ý, Luật cũng cho phép các cơ sở giáo dục đại học đang đào tạo các nhóm ngành thuộc Danh mục công nghệ chiến lược theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ được triển khai đào tạo trình độ cao đẳng cùng nhóm ngành. Quy định này nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật trình độ cao trong các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn, phục vụ mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững.
Phù hợp với nhu cầu nhân lực và thực tiễn tổ chức hệ thống
Đánh giá về quy định mới, TS Hoàng Ngọc Vinh – nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục Chuyên nghiệp (Bộ GD&ĐT) – cho rằng việc cho phép một số cơ sở giáo dục đại học đủ điều kiện tham gia đào tạo trình độ cao đẳng là chủ trương cần thiết, xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của thị trường lao động.
Theo ông, nhiều doanh nghiệp hiện nay đang thiếu đội ngũ kỹ thuật viên bậc cao, có kỹ năng nghề vững vàng, có thể nhanh chóng tham gia vào quá trình sản xuất, kinh doanh. Trong khi đó, mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp tại một số địa phương còn phân tán, trùng lặp ngành nghề, thậm chí chưa đủ năng lực đào tạo các ngành mới, ngành công nghệ cao.
Bên cạnh đó, thực tế thời gian qua đã xuất hiện mô hình sáp nhập trường cao đẳng vào trường đại học ở một số địa phương. Trong bối cảnh này, việc cho phép các trường đại học tiếp tục tổ chức đào tạo trình độ cao đẳng, nếu đáp ứng đủ điều kiện, sẽ góp phần sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất, đội ngũ giảng viên đã được đầu tư, đồng thời tránh đứt gãy nguồn cung nhân lực kỹ thuật cho thị trường lao động địa phương và khu vực.
Cần thiết lập “hàng rào kỹ thuật” trong triển khai
Tuy vậy, các chuyên gia cũng nhấn mạnh yêu cầu phải kiểm soát chặt chẽ quá trình triển khai. Theo TS Hoàng Ngọc Vinh, việc mở rộng quyền tham gia giáo dục nghề nghiệp đối với các cơ sở giáo dục đại học cần đi kèm với các tiêu chí rõ ràng và cơ chế giám sát hiệu quả.
Bộ GD&ĐT cần sớm ban hành các văn bản hướng dẫn chi tiết, quy định cụ thể về điều kiện cần và đủ đối với các trường đại học được phép đào tạo trình độ cao đẳng, từ chương trình đào tạo, đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất, quy mô tuyển sinh đến bảo đảm chất lượng đầu ra.
Nếu thiếu các “hàng rào kỹ thuật” cần thiết, nguy cơ lạm dụng chính sách để mở rộng tuyển sinh theo số lượng, coi đào tạo cao đẳng như một kênh tăng thu là hoàn toàn có thể xảy ra. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo nghề, mà còn có thể làm mờ ranh giới giữa các bậc đào tạo, tác động tới tính chuẩn mực của hệ thống giáo dục đại học.
Tránh chồng chéo giữa các hệ thống đào tạo
Cùng quan điểm thận trọng, TS Lê Viết Khuyến – Phó Chủ tịch Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam – cho rằng việc cho phép cơ sở giáo dục đại học đào tạo trình độ cao đẳng cần được giới hạn chặt chẽ, chỉ áp dụng với một số ngành đặc thù như văn hóa – nghệ thuật, quốc phòng – an ninh, hoặc trong bối cảnh đặc thù của các trường đại học địa phương.
Theo ông, giáo dục nghề nghiệp tập trung vào đào tạo kỹ năng thực hành, trong khi giáo dục đại học hướng tới nghiên cứu, ứng dụng và phát triển tri thức. Nếu không có cơ chế kiểm định và quản lý riêng biệt, việc một cơ sở đồng thời theo đuổi cả hai mục tiêu có thể dẫn tới nguy cơ chồng chéo, khó bảo đảm chuẩn đầu ra.
Thiết kế chính sách theo hướng linh hoạt, có lộ trình
Đại diện Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ GD&ĐT) cho biết, việc mở rộng đối tượng được tham gia hoạt động giáo dục nghề nghiệp là giải pháp nhằm thiết kế hệ thống giáo dục quốc dân theo hướng mở, linh hoạt, tăng cường tính liên thông giữa các trình độ đào tạo, phù hợp với xu thế quốc tế.
Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2025 cũng bổ sung các quy định chuyển tiếp nhằm bảo đảm sự ổn định của hệ thống. Theo đó, các cơ sở giáo dục đại học được nâng cấp từ trường cao đẳng, hoặc có trường cao đẳng sáp nhập trước thời điểm Luật có hiệu lực, được tiếp tục tuyển sinh trình độ cao đẳng trong thời gian nhất định, dự kiến không quá 5 năm, nhằm bảo đảm quyền lợi người học và tránh xáo trộn trong tổ chức đào tạo.
Ngoài ra, việc thể chế hóa Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia thông qua quy định cho phép đào tạo cao đẳng trong các nhóm ngành công nghệ chiến lược được kỳ vọng sẽ góp phần giải quyết nhu cầu cấp bách về nhân lực kỹ thuật trình độ cao trong giai đoạn tới.
Nhiều ý kiến cho rằng, để chính sách phát huy hiệu quả, cần gắn việc cho phép đào tạo với các “đơn đặt hàng” cụ thể từ doanh nghiệp và địa phương, qua đó bảo đảm đầu ra cho người học, tránh mở ngành tràn lan và sử dụng hiệu quả nguồn lực đào tạo.
NQD Edwards
