Từ đổi mới tư duy đến năng lực thực thi chiến lước: Những gợi mở của GS.TS Phùng Xuân Nhạ

Hội nghị Tập huấn nâng cao năng lực quản trị người đứng đầu các cơ sở giáo dục trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo diễn ra tại Đà Nẵng đã đặt ra yêu cầu chuyển mạnh từ đổi mới tư duy sang hành động và kết quả thực chất. Trong đó, tham luận của GS.TS. Phùng Xuân Nhạ gợi mở một khung hành động rõ ràng: xác định đúng giá trị nhà trường tạo ra, lựa chọn đúng chiến lược và xây dựng năng lực quản trị để biến chiến lược thành kết quả.

Trong hai ngày 30-31/7/2026, tại thành phố Đà Nẵng, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức Hội nghị Tập huấn nâng cao năng lực quản trị người đứng đầu các cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp trực thuộc Bộ trong bối cảnh mới. Hội nghị có sự tham dự của lãnh đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo; giám đốc, hiệu trưởng các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp trực thuộc Bộ.

Diễn ra trước yêu cầu đổi mới tổ chức, quản trị, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giáo dục, Hội nghị không chỉ quán triệt những định hướng lớn của ngành mà còn tạo diễn đàn để người đứng đầu các cơ sở giáo dục cùng trao đổi về những vấn đề đang trực tiếp quyết định năng lực phát triển của mỗi nhà trường.

Toàn cảnh Hội nghị tập huấn ngày 31/07

Từ yêu cầu đổi mới tư duy đến bài toán quản trị của người đứng đầu

Thông điệp xuyên suốt của Hội nghị là: đổi mới tư duy phải dẫn tới chuyển biến mạnh mẽ và được kiểm chứng bằng kết quả thực chất. Trong bối cảnh tự chủ, chuyển đổi số, cạnh tranh nguồn tuyển, yêu cầu nâng cao chất lượng và đóng góp ngày càng trực tiếp cho phát triển kinh tế – xã hội, người đứng đầu không thể chỉ điều hành tốt công việc thường xuyên. Trách nhiệm quan trọng hơn là kiến tạo hướng phát triển, tổ chức nguồn lực và tạo ra năng lực thực thi cho toàn hệ thống.

Tại Hội nghị, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh giá trị và vị thế của một trường đại học phải được đo bằng đóng góp cho đất nước, xã hội, nhân loại, không chỉ bằng quy mô, doanh thu hoặc thứ hạng. Cách tiếp cận này đặt các cơ sở giáo dục trước yêu cầu rà soát lại sứ mạng, chiến lược và mô hình phát triển để phù hợp hơn với bối cảnh mới; đồng thời chuyển các định hướng lớn thành mục tiêu, chương trình hành động và kết quả có thể đo lường.

Ba câu hỏi chiến lược từ tham luận của GS.TS. Phùng Xuân Nhạ

Trong tham luận “Vai trò của Giám đốc, hiệu trưởng các cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp”, GS.TS. Phùng Xuân Nhạ – nguyên Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, nguyên Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội, Cố vấn chiến lược VECI – tiếp cận vai trò người đứng đầu từ ba câu hỏi có tính nền tảng:

• Nhà trường tạo ra giá trị gì?
• Đâu là lựa chọn chiến lược của nhà trường?
• Làm thế nào để biến chiến lược thành kết quả?

Ba câu hỏi này tạo thành một logic quản trị thống nhất. Giá trị là đích đến; lựa chọn chiến lược xác định những ưu tiên mà nhà trường cần tập trung; còn quản trị quyết định khả năng biến lựa chọn đó thành kết quả. Theo GS Nhạ, chiến lược không đơn thuần là lựa chọn điều nhà trường muốn làm, mà phải là sự gặp nhau giữa điều đất nước, địa phương và thị trường cần với điều nhà trường có lợi thế và có thể làm tốt nhất.

GS.TS. Phùng Xuân Nhạ trình bày tham luận tại Hội nghị tập huấn

Từ góc nhìn đó, giá trị của cơ sở giáo dục không dừng ở số lượng người học, văn bằng, công bố hay nguồn thu, mà được thể hiện ở chất lượng nguồn nhân lực, tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo mà nhà trường tạo ra; xa hơn là những đóng góp cụ thể đối với doanh nghiệp, địa phương và năng lực cạnh tranh quốc gia. Muốn chứng minh giá trị ấy, mỗi cơ sở giáo dục cần hình thành văn hóa dữ liệu, sử dụng minh chứng trong ra quyết định và đánh giá kết quả.

GS Nhạ cũng lưu ý người đứng đầu phải dành thời gian cho những việc chỉ người đứng đầu mới có thể làm: xác định đúng vấn đề, đưa ra quyết định chiến lược, phát triển đội ngũ và xây dựng văn hóa tổ chức; đồng thời mạnh dạn phân quyền, trao quyền đối với công việc tác nghiệp. Dấu ấn bền vững của một nhiệm kỳ, theo ông, không chỉ là những kết quả trước mắt mà là một chiến lược đúng, một đội ngũ mạnh và một nhà trường có năng lực tiếp tục phát triển.

Chiến lược chỉ có giá trị khi được thực thi

Một điểm nhấn khác của tham luận là khoảng cách giữa chiến lược và kết quả. Không ít cơ sở giáo dục đã có chiến lược và nguồn lực nhất định nhưng kết quả chưa tương xứng do mục tiêu chưa đủ rõ, nguồn lực phân tán, phối hợp thiếu đồng bộ, quyết định chưa dựa trên dữ liệu hoặc chưa kịp thời điều chỉnh trong quá trình thực hiện.

Để tháo gỡ những nút thắt này, GS Nhạ đề xuất người đứng đầu cần không ngừng tự kiến tạo năng lực lãnh đạo, tập trung vào ba kỹ năng quản trị cốt lõi: xác định vấn đề và ra quyết định, lập kế hoạch và tổ chức thực hiện, xử lý xung đột và tạo đồng thuận. Đây chính là các năng lực giúp chuyển chiến lược thành mục tiêu, KPI, trách nhiệm, nguồn lực và kết quả cụ thể.

Thông điệp nghĩ xa hơn nhiệm kỳ của mình cũng nhận được sự quan tâm tại Hội nghị. Người đứng đầu cần giải quyết công việc trước mắt nhưng đồng thời phải dành sự ưu tiên cho những quyết định tạo giá trị trong 10 đến 20 năm tới; coi áp lực về tuyển sinh, tự chủ, khoa học – công nghệ, chuyển đổi số và cạnh tranh là cơ hội tái định vị nhà trường, thay vì chỉ là những khó khăn cần xử lý.

Từ tinh thần Hội nghị đến hành động tại từng nhà trường

Thành công của Hội nghị không chỉ nằm ở những nhận thức được chia sẻ mà quan trọng hơn là khả năng chuyển hóa các thông điệp thành hành động sau Hội nghị. Đối với mỗi cơ sở giáo dục, việc cần làm trước hết là rà soát lại chiến lược phát triển trong tương quan với các yêu cầu mới của đất nước, nhu cầu của địa phương và thị trường lao động, sự phát triển nhanh của công nghệ và chính năng lực thực hiện của nhà trường.

GS.TS. Phùng Xuân Nhạ chia sẻ tại phiên thảo luận Hội nghị tập huấn

Quá trình rà soát không nên dừng ở việc chỉnh sửa một văn bản chiến lược. Đây phải là cơ hội để Ban Giám hiệu và đội ngũ cán bộ quản lý cùng thống nhất lại sứ mạng, lựa chọn các ưu tiên, nhận diện khoảng cách giữa mục tiêu và năng lực hiện có, phân bổ nguồn lực, thiết lập cơ chế phối hợp và xây dựng hệ thống theo dõi kết quả. Song song với đó, năng lực quản trị của đội ngũ lãnh đạo, quản lý cần được phát triển thông qua chính những bài toán thực tiễn của nhà trường.

Đại biểu tham dự, thảo luận tại Hội nghị tập huấn

VECI đồng hành đưa chiến lược vào thực tiễn

Những vấn đề được đặt ra tại Hội nghị cũng là nội dung VECI đang tập trung triển khai trong hoạt động tư vấn cho các đại học, trường đại học và cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Trọng tâm gồm rà soát, chuẩn hóa chiến lược phát triển phù hợp với bối cảnh mới; hoàn thiện hệ thống quản trị; và nâng cao năng lực của đội ngũ lãnh đạo, quản lý để tổ chức thực thi chiến lược hiệu quả.

Với phương pháp Đào tạo thông qua tư vấn quản trị (Learning through Management Consulting), VECI cùng nhà trường nhận diện các vấn đề thực tế, xây dựng case quản trị theo đúng “cơ địa” của đơn vị, thảo luận và lựa chọn giải pháp có thể triển khai. Cách tiếp cận này gắn rà soát chiến lược với sáu trụ cột quản trị: chiến lược; đội ngũ; chương trình đào tạo; khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển giao tri thức; nguồn lực; bảo đảm chất lượng và cải tiến.

Qua đó, hoạt động tư vấn không chỉ tạo ra một bản chiến lược phù hợp hơn mà còn góp phần hình thành đội ngũ cán bộ nòng cốt có khả năng tiếp tục triển khai, theo dõi và điều chỉnh chiến lược sau tư vấn. Đây cũng chính là tinh thần cốt lõi được nhấn mạnh tại Hội nghị: tư duy mới phải được chuyển hóa thành năng lực thực thi và những kết quả phát triển bền vững của nhà trường.