Quản trị giáo dục sau sắp xếp: Từ tinh gọn bộ máy đến nâng cao hiệu quả vận hành

Ngày 24/9/2026, Đoàn công tác của Bộ Giáo dục và Đào tạo do Thứ trưởng Nguyễn Thị Quyên Thanh dẫn đầu đã làm việc với UBND tỉnh Nghệ An về việc triển khai các nhiệm vụ giáo dục sau sắp xếp mạng lưới trường lớp. Nội dung buổi làm việc cho thấy một vấn đề có ý nghĩa rộng hơn đối với quản trị giáo dục: sau khi hoàn thành việc sắp xếp tổ chức, trọng tâm cần chuyển sang hiệu quả vận hành và chất lượng của từng cơ sở giáo dục.

Hình ảnh minh họa

Không lấy giảm đầu mối làm thước đo duy nhất

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, việc sắp xếp cơ sở giáo dục cần được đánh giá trên cơ sở hiệu quả thực chất, thay vì chỉ nhìn vào số lượng đầu mối được giảm.

Tại Nghệ An, số cơ sở giáo dục công lập đã giảm từ 1.452 xuống còn 788, tương đương giảm 664 cơ sở, khoảng 45,73%. Tuy nhiên, việc giảm đầu mối không đồng nghĩa với việc tập trung toàn bộ học sinh về một địa điểm. Các trường tiếp tục duy trì trường chính, phân hiệu và điểm trường phù hợp với điều kiện thực tế, nhằm hạn chế ảnh hưởng đến việc đi lại và bảo đảm hoạt động học tập không bị gián đoạn.

Từ thực tiễn này, yêu cầu đặt ra là cần đánh giá hệ thống sau sắp xếp dựa trên những câu hỏi cụ thể: hoạt động của nhà trường có hiệu quả hơn không; quyền lợi của người học và nhà giáo có được bảo đảm không; nguồn lực có được phân bổ và sử dụng hợp lý không?

Hoàn thiện mô hình quản trị sau sắp xếp

Khi quy mô và cấu trúc của các cơ sở giáo dục thay đổi, mô hình quản trị cũng cần được điều chỉnh tương ứng.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đề nghị Nghệ An tập trung rà soát bốn nhóm vấn đề gồm: vận hành cơ sở giáo dục sau sắp xếp; tổ chức bộ máy và đội ngũ; nguồn lực và các điều kiện bảo đảm; quản lý nhà nước về giáo dục trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Đặc biệt, với những trường có quy mô lớn, nhiều phân hiệu hoặc điểm trường, yêu cầu về năng lực điều hành và phối hợp nguồn lực trở nên rõ nét hơn. Sau sắp xếp, các cơ sở giáo dục đang từng bước xây dựng kế hoạch giáo dục chung, điều phối giáo viên, học liệu và thiết bị giữa trường chính với các phân hiệu.

Điều này cho thấy tinh gọn tổ chức chỉ là bước đầu. Để mô hình mới hoạt động hiệu quả, nhà trường cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân công, phối hợp và ra quyết định; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng đơn vị và từng vị trí quản lý.

Quản trị nguồn lực cần gắn với nhu cầu thực tế

Một trong những thách thức nổi bật sau sắp xếp là bảo đảm nguồn nhân lực và các điều kiện phục vụ dạy học.

Theo báo cáo của Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An, địa phương hiện còn thiếu khoảng 7.000 giáo viên so với định mức. Bên cạnh đó, các trường có quy mô lớn, nhiều phân hiệu đặt ra yêu cầu mới về vị trí việc làm, bố trí cán bộ quản lý và điều phối giáo viên.

Từ thực tế này, việc quản trị nguồn lực cần được tiếp cận theo hướng linh hoạt hơn, gắn với quy mô, đặc điểm địa bàn và mô hình hoạt động của từng cơ sở giáo dục.

Không chỉ nhân lực, việc rà soát và sử dụng hiệu quả tài chính, cơ sở vật chất, tài sản và trụ sở dôi dư sau sắp xếp cũng trở thành một nội dung quan trọng trong quá trình vận hành mô hình mới.

Tăng cường quản trị dựa trên dữ liệu và phân định rõ trách nhiệm

Một điểm đáng chú ý trong định hướng triển khai sau sắp xếp là yêu cầu đổi mới quản trị nhà trường, phân định rõ trách nhiệm, tăng cường sử dụng dữ liệu và giảm các thủ tục hành chính không cần thiết.

Trong bối cảnh các cơ sở giáo dục ngày càng có quy mô lớn và mô hình tổ chức đa dạng, dữ liệu có thể trở thành nền tảng quan trọng cho việc lập kế hoạch, phân bổ nguồn lực, theo dõi chất lượng và ra quyết định.

Cùng với đó, việc phân cấp, phân quyền cần đi kèm với cơ chế phối hợp và trách nhiệm giải trình rõ ràng. Đối với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Bộ Giáo dục và Đào tạo lưu ý cần làm rõ trách nhiệm giữa Sở Giáo dục và Đào tạo, các sở, ngành, UBND cấp xã và nhà trường, bảo đảm quá trình quản lý được thông suốt và không phát sinh thêm thủ tục không cần thiết.

Từ “sắp xếp” đến “vận hành hiệu quả”: Bài toán quản trị phía trước

Thực tiễn triển khai tại Nghệ An cho thấy, sau khi cơ bản hoàn thành việc sắp xếp mạng lưới, bài toán tiếp theo không còn đơn thuần là tổ chức lại bộ máy, mà là thiết kế và vận hành một mô hình quản trị phù hợp với cấu trúc mới.

Điều này đặt ra yêu cầu đối với đội ngũ lãnh đạo, quản lý giáo dục trong việc nâng cao năng lực:

• Quản trị và điều hành trong mô hình tổ chức mới;
• Lập kế hoạch và tổ chức công việc theo quy mô, đặc điểm của từng cơ sở;
• Phân quyền, phân công và phối hợp hiệu quả;
• Quản trị đội ngũ và điều phối nguồn lực;
• Sử dụng dữ liệu phục vụ quản trị và ra quyết định;
• Quản trị sự thay đổi và xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình chuyển đổi.

Sắp xếp tổ chức có thể tạo ra một cấu trúc mới, nhưng hiệu quả của cấu trúc đó phụ thuộc vào cách hệ thống được quản trị và vận hành. Vì vậy, chuyển trọng tâm từ “giảm đầu mối” sang “nâng cao hiệu quả vận hành” là bước tiếp theo có ý nghĩa quan trọng trong quá trình đổi mới quản trị giáo dục.

Với các cơ sở giáo dục, đây cũng là cơ hội để rà soát lại mô hình quản trị, cách thức phân bổ nguồn lực và năng lực của đội ngũ quản lý, hướng tới một hệ thống tinh gọn, rõ trách nhiệm, dựa trên dữ liệu và lấy chất lượng giáo dục làm trọng tâm.

Nguồn: Báo Giáo dục & Thời đại